Informacje O Diecezji Wschodniej
O Diecezji Wschodniej
piątek, 08 maja 2009 09:57
HISTORIA DIECEZJI WSCHODNIEJ
(Okres 1927-1988 opracowano na podstawie publikacji Bernarda Koziróga, Dzieje Diecezji Wschodniej Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego w Polsce, Chrześcijański Instytut Wydawniczy „Znaki Czasu”, Warszawa 1990, natomiast kadencję 1988-1991 na podstawie pracy licencjackiej Czesława Czajki, Dzieje Diecezji Wschodniej Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego w latach 1988-1991, obronionej w Wyższym Seminarium Duchownym Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego w Podkowie Leśnej w roku 2001. Z uwagi na informacyjny, a nie naukowy charakter zamieszczonego poniższej materiału pominięto w nim przypisy znajdujące się w opracowaniach źródłowych. Zarząd Diecezji Wschodniej składa serdeczne podziękowania Autorom za wyrażenie zgody na udostepnienie ich dzieł na stronie www.adwentysci.org.pl )
SPIS TREŚCI
I. Jak doszło do powstania Diecezji Wschodniej
II. Okres Łucko-Kowleński (1927-1939)
1. Pierwsza kadencja (październik 1927 – czerwiec 1928)
2. Druga kadencja (czerwiec 1928 – maj 1929)
3. Trzecia kadencja (maj 1929 – czerwiec 1930)
4. Czwarta kadencja (czerwiec 1930 – maj 1931)
5. Piąta kadencja (maj 1931 – luty 1932)
6. Szósta kadencja (luty 1932 – czerwiec 1933)
7. Siódma kadencja (czerwiec 1933 – czerwiec 1934)
8. Ósma kadencja (czerwiec 1934 – maj 1935)
9. Dziewiąta kadencja (maj 1935 – wrzesień 1936)
10. Dziesiąta kadencja (wrzesień 1936 – maj 1937)
11. Jedenasta kadencja (maj 1937 – czerwiec 1938)
12. Dwunasta kadencja (czerwiec 1938 – do wybuchu wojny)
III. Czas II Wojny Światowej (1939-1945)
IV. Okres Warszawsko-Radomski (1945-1960)
1. Pierwsza kadencja (od zakończenia wojny do września 1946)
2. Druga kadencja (wrzesień 1946 – wrzesień 1947)
3. Trzecia kadencja (wrzesień 1947 – sierpień 1948)
4. Czwarta kadencja (sierpień 1948 – 1950)
5. Spór kompetencyjny
6. Zakończenie sporu
7. Piąta kadencja (sierpień 1957 – wrzesień 1959)
8. Szósta kadencja (wrzesień 1959 – czerwiec 1961)
V. Okres Łódzki (1960-1988)
1. Dokończenie szóstej kadencji (1959 – 1961)
2. Siódma kadencja (czerwiec 1962 – lipiec 1963)
3. Ósma kadencja (lipiec 1963 – maj 1965)
4. Dziewiąta kadencja (maj 1965 – maj 1967)
5. Dziesiąta kadencja (maj 1967 – czerwiec 1969)
6. Jedenasta kadencja (czerwiec 1969 – czerwiec 1971)
7. Dwunasta kadencja (czerwiec 1971 – maj 1973)
8. Trzynasta kadencja (maj 1973 – maj 1976)
9. Czternasta kadencja (maj 1976 – maj 1979)
10. Piętnasta kadencja (maj 1979 – maj 1982)
11. Szesnasta kadencja (maj 1982 – maj 1985)
12. Siedemnasta kadencja (maj 1985 – maj 1988)
13. Osiemnasta kadencja (maj 1988 – 1991)
↓ MATERIAŁ W PRZYGOTOWANIU ↓
VI. Okres Warszawski (od roku 1991 do chwili obecnej)
1. Dziewiętnasta kadencja (1991 – 1994)
2. Dwudziesta kadencja(1994 – 1997)
3. Dwudziesta pierwsza kadencja (1997 – 2000)
4. Dwudziesta druga kadencja (2000 – 2003)
5. Dwudziesta trzecia kadencja (2003 – czerwiec 2007)
6. Dwudziesta czwarta kadencja (czerwiec 2007 – maj 2011)
I. JAK DOSZŁO DO POWSTANIA DIECEZJI WSCHODNIEJ
Na tereny, które później w posiadanie miała objąć Diecezja Wschodnia adwentyzm dotarł w okresie zaborów, pod koniec lat osiemdziesiątych XIX wieku ze wschodnich terenów Europy.
Polskie zbory adwentystyczne na terenie zaboru rosyjskiego od roku 1911 podlegały nowo utworzonej adwentystycznej metropolii rosyjskiej. W roku 1912 utworzono w Królestwie Polskim Polskie Pole Misyjne z siedzibą w Warszawie, kierowane jednak wciąż przez metropolię rosyjską.
Z chwilą zakończenia I wojny światowej, która dramatycznie przetoczyła się przez ziemie polskie, zostawiając wiele cierpień i zniszczeń, w życiu wspólnoty adwentystycznej otwarła się – podobnie jak w całym polskim narodzie – nowa karta. Teraz Kościół pełnić będzie swe ewangeliczne dzieło samodzielnie w obrębie zmartwychwstałego państwa polskiego i na jego rzecz, a nie – jak poprzednio – jedynie na ziemi polskiej, lecz pod obcą administracją kościelną, choć bez wątpienia w duchowym interesie narodu polskiego. Obecnie w pełni będzie służyć swemu narodowi i nieść mu Chrystusowe słowo prawdy. Musi jednak nastąpić wpierw scalenie polskich zborów i utworzenie ogólnopolskiej administracji kościelnej. Wymagać to będzie odpowiedniego czasu, podobnie zresztą jak też czasu wymagała organizacja innych instytucji w Polsce, a nawet samego państwa polskiego.
Po zakończeniu I wojny światowej życie kościelne wracało do normy, już w niepodległej Polsce, ale często w warunkach bardzo niesprzyjających, w atmosferze prześladowań i dyskryminacji.
Na terenie byłego zaboru rosyjskiego istniały dwa większe zbory – w Warszawie i Łodzi – oraz kilka mniejszych: w Pabianicach. Wieluniu i Lublinie, a także na Wołyniu. W Warszawie działał duchowny T. Will i ewangelista O. Weirauch. a w Lodzi pracę rozpoczął w roku 1919 syn T. Willa – Waldemar Will. Pracował jednak niedługo gdyż już w następnym roku zmarł na grasujący wówczas na tamtym terenie tyfus. W tym czasie powróciło około 100 wyznawców internowanych przez władze carskie, a wśród nich K. Bartel, który adwentyzm przyjął w Rosji i został powołany do pracy kościelnej w Polsce. Wkrótce przybyli do pracy w tej dzielnicy duchowni F. Dzik z Czechosłowacji i A. Schilberg z Rosji. Z uwagi na potrzeby ewangelizacyjno–duszpasterskie powołano do pracy kościelnej także niektórych starszych zborów.
W niezwykle trudnych powojennych warunkach, jak również wśród przeszkód administracyjnych i trudności ze strony kleru rzymskokatolickiego, nawiązywano łączność ze zborami i grupami adwentystycznymi, a także wyznawcami znajdującymi się w diasporze. Rozwijano przy tym działalność ewangelizacyjną. W tym czasie powstają nowe zbory, m.in. w Białymstoku.
Ukonstytuowanie się Kościoła krajowego i powołanie na drodze wyborów centralnych władz Kościoła nastąpiło na pierwszym w dziejach polskiego adwentyzmu Zjeździe Kościoła, który odbył się w dniach 6–9 października 1921 roku w Bydgoszczy. W Zjeździe wzięli udział przedstawiciele wszystkich trzech istniejących wówczas diecezji, w tym również Warszawskiego Pola Misyjnego, którym kierował Teodor Will.
W październiku roku 1927 w czasie trwania drugiej kadencji centralnych władz Kościoła (1924–1928), dokonano reorganizacji polskich diecezji. Z Warszawskiego Pola Misyjnego utworzono dwie nowe diecezje: tzw. Zjednoczenie Centralno–Polskie i Zjednoczenie Wschodnio–Polskie, które jest tematem niniejszej pracy. Rok 1927 jest więc rokiem wyjściowym dla Diecezji Wschodniej Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego w Polsce.
II. OKRES ŁUCKO–KOWLEŃSKI (1927–1939)
1. PIERWSZA KADENCJA (PAŹDZIERNIK 1927 – CZERWIEC 1928)
Zjednoczenie Wschodnio–Polskie utworzono decyzją Rady Kościoła w październiku 1927 roku. Terytorialnie obejmowało ono wschodnią część Polski, prawie 1/3 część kraju (obecnie tereny te należą do Związku Radzieckiego), gdzie posługiwano się pięcioma różnymi językami, co niezwykle utrudniało pracę ewangelizacyjno–duszpasterską.
W momencie utworzenia tej diecezji, posiadała ona 595 dorosłych ochrzczonych wyznawców, 4 duchownych starszych (ordynowanych), 2 duchownych młodszych oraz 27 kolporterów–ewangelistów. Zbory były lokalizowane przeważnie na terenach wiejskich, a tylko 5 z nich znajdowało się w miastach. Oto wykaz zborów Zjednoczenia Wschodnio–Polskiego:
Aleksandrówka, Boguszówka, Briszcze, Brześć, Chechowszczyzna, Dubno, Fiedory, Gruda, Gruszwica, Horodec, pow. Sarny, Knubowo, Kłodno, Łubcze, Łuck, ul. B. Chrobrego (siedziba Zarządu Diecezji), Młynów, Morozowicze, Moszków, Nemir, Ostrów, Pińsk, ul. Krajewskiego 98, Podwysoka, Pożarki pow. Łuck, Rakowy Las, Rożyszcze, Serniczki pow. Horonów, Świniuchy, Sylonowice, Werba, Wincentówka, Włodzimierz ul. Piłsudskiego 100, Zajęczyce, Zdobułnowo ul. Sadowa 19.
W dniach 25–30 maja 1928 roku w Pożarkach na Wołyniu odbył się kurs kolporterski, na którym szkolenie prowadzili pastorzy John Boeks z Anglii i Herman Bigalke. Uczestniczyli w nim wszyscy duchowni i kolporterzy diecezji.
Zjednoczenie Wschodnio–Polskie było pierwszą diecezję w kraju, która w roku 1928 odbyła swój statutowy Zjazd Delegatów. Był to jednocześnie pierwszy inauguracyjny Zjazd Diecezji Wschodniej, który odbył się w dniach 31 maja – 3 czerwca w Pożarkach. W Zjeździe tym uczestniczyli: pastor B. E. Beddoe, sekretarz Rady Naczelnej Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego z siedzibą w Stanach Zjednoczonych oraz ze strony krajowego kierownictwa Kościoła: John Isaak – przewodniczący Kościoła w Polsce, Teodor Will – sekretarz Kościoła i H. L. Rudy – dyrektor seminarium duchownego. Ówczesny przewodniczący Diecezji Wschodniej sprawozdawał m.in.: „Na tę uroczystość przybyło z tego rozległego pola prawie 300 członków... W przeciągu krótkiego czasu odkąd istniejemy, jako Zjednoczenie, obficie nam Bóg błogosławił. Od października 1927 r. cło maja 1928 darował nam 89 dusz przez chrzest, a dwa nowe zbory zostały przyłączone do Zjednoczenia. Kolporterzy też dobrze pracują, oni torują drogę idąc naprzód i otwierając drzwi ewangelii. Często się zdarzało, że mieli przejścia z policją i byli więzieni, lecz to ich nie wstrzymywało, dalej szli naprzód...”.
2. DRUGA KADENCJA (1928 – MAJ 1929)
Przewodniczący Diecezji August Luedtke i wspomagający go K. Bartel dużo czasu poświęcili na wizytowanie terenu Diecezji. K. Bartel dodatkowo jeszcze wykonywał pracę na terenie województw: nowogrodzkiego, białostockiego i wileńskiego, który to teren dopiero w roku 1931 wszedł w skład Diecezji Wschodniej.
W dniach 21–23 września w zborze w Fiedorach na Polesiu odbyło się zebranie okręgowe połączone z uroczystym nabożeństwem, w którym wzięło udział 120 przedstawicieli z 8 zborów. O zaangażowaniu członków zboru niech świadczy fakt, że niektórzy z braku środków materialnych przybywali na to spotkanie pieszo, m.in. jeden z wyznawców szedł 140 kilometrów. W zebraniu przewodniczył pastor Teodor Will – sekretarz Kościoła. Obecni byli pastorzy A. Luedtke i K. Bartel.
II Zjazd Diecezji Wschodniej odbył się w Pożarkach w dniach 23–26 maja 1929 r. Gośćmi z ramienia Wydziału Północno–Europejskiego Kościoła był pastor T. T. Babienko, z władz Kościoła krajowego John Isaak, H. L. Rudy i W. Czembor. Obecni byli wszyscy duchowni Diecezji oraz kierownik Północno–Polskiego Pola Misyjnego pastor K. Bartel.
Odbyły się trzy posiedzenia administracyjne. Obecnych było 70 delegatów ze wszystkich zborów oraz około 300 wyznawców, którzy przybyli na uroczyste nabożeństwo dziękczynne.
W dniu l stycznia 1928 roku w Diecezji było 36 zborów liczących 695 wyznawców. W ciągu roku przyjęto przez chrzest 158 osób, a przez głosowanie 8 osób, razem 164. Zorganizowano 4 nowe grupy.
W wyniku reorganizacji Północnemu Polu Misyjnemu przekazano 10 zborów i grup liczących 182 wyznawców. Przy końcu roku było więc w Diecezji tylko 636 członków zboru.
Na Zjeździe podjęto 6 uchwal m.in. na temat edukacji dzieci i młodzieży. Wybrano także Zarząd w następującym składzie:
- przewodniczący – August Luedtke
- skarbnik – A. Gronzang
- sekretarz d/s Szkoły Sobotniej i Misji Wewnętrznej – A. Schilberg
- sekretarz d/s Młodzieży – Jan Kulak
- Rada Diecezjalna: A. Luedtke, A. Schilberg, A. Maszczak, M. Olszewski, J. Zawadzki
- Komisja Rewizyjna: A. Krauze. M. Raduch
Uwierzytelnienie duchownych na następną kadencję otrzymali:
- duchowni starsi (ordynowani) – A. Luedtke, A. Schilberg, A. Maszczak, M. Dołgun
- duchowni młodsi – J. Kulak, A. Niewiadomski, S. Smyk, P. Poleszczuk, M. Wasiuk, P. Batyjewicz
Sprawozdanie wymienia również 19 kolporterów m.in. Mariana Kota późniejszego długoletniego przewodniczącego Diecezji Wschodniej.
Podczas uroczystego nabożeństwa przemawiali wymienieni wcześniej goście oraz odbyła się uroczystość chrztu świętego 8 osób.
Na Zjeździe uchwalono również powołanie w Pożarkach dwuletniej szkoły teologicznej, która byłaby szkolą przygotowawczą do studiów w adwentystycznym seminarium duchownym, które miało swoją siedzibę w Bielsku.
3. TRZECIA KADENCJA (MAJ 1929 – CZERWIEC 1930)
W trzeciej kadencji rozwinięto szeroko pracę z młodzieżą. W dniach 5–14 lipca
1929 roku zorganizowano okręgowe spotkanie młodzieży w Serniczkach, Pożarkach, Gruszwicy, Sylonońcach. Oprócz osób starszych wzięło w nich udział ponad 250 młodych wyznawców. Zajęcia prowadzili: Wilhelm Czembor – sekretarz Kościoła d/s Młodzieży oraz przedstawiciele Zarządu Diecezji Wschodniej: A. Luedtke, A. Schilberg i J. Kulak.
III Zjazd Diecezji Wschodniej odbył się w Pożarkach w dniach 5–8 czerwca 1930 roku. Przybyło ok. 350 wyznawców, wszyscy duchowni Diecezji z przewodniczącym, pastorem Augustem Luedtke oraz gośćmi z Zarządu Centralnego: Teodorem Willem – sekretarzem Kościoła, H. L. Rudym – dyrektorem seminarium duchownego, Wilhelmem Czemborem – sekretarzem d/s Młodzieży oraz pastorem G. A. Lindsayem ze Stanów Zjednoczonych.
Podjęto 7 uchwał oraz wybrano nowe władze:
- przewodniczący – August Luedtke
- sekretarz – Antoni Niewiadomski
- skarbnik – A. Gronzang
- sekretarz d/s Misji Wewnętrznej i Szkoły Sobotniej – A. Schilberg
- sekretarz d/s Młodzieży – E. Krygier
- kierownik kolportażu – P. Zacharczuk
- Rada diecezjalna: A. Luedtke, A. Schilberg, M. Dołgun, J. Zawadzki i K. Kołbacz.
- Komisja Rewizyjna: M. Łożecznik i E. Krause.
Uwierzytelnienie na następną kadencję otrzymali:
- duchowni starsi – A. Luedtke, A. Schilberg, M. Dołgun
- młodsi duchowni: A. Niewiadomski, E. Krygier, P. Batyjewicz, P. Poliszczuk, M. Wasiuk.
Warto nadmienić, że w zborach byli wyznawcy pięciu narodowości: polskiej, ukraińskiej, rosyjskiej, czeskiej, niemieckiej.
4. CZWARTA KADENCJA (CZERWIEC 1930 – MAJ 1931)
Przewodniczący pastor August Luedtke w Słudze Zboru nr 1/1931 s. 5 donosił: „Dzięki pomocy Bożej mogliśmy w ciągu 9 miesięcy 1930 roku ochrzcić 110 dusz... W ciągu lata mieliśmy kilka licznych zebrań okręgowych i 4 Zjazdy Młodzieży, w której pokładamy nadzieję na lepsze powodzenie i ostateczne zwycięstwo.”
„Rok 1931 przyniósł poważne zmiany w kierowniczych władzach Kościoła. Powodem ich byt zły stan zdrowia przewodniczącego J. Isaaka. Pomimo pobytu sanatoryjnego w Skodsborgu w Danii, a nawet poddaniu się operacji, stan jego zdrowia nie uległ poprawie uniemożliwiając mu dalsze pełnienie odpowiedzialnej funkcji”. Jego miejsce zajął L. F. Oswald.
„Północne Pole Misyjne zostało zniesione, a jego teren przyłączony do Zjednoczenia Wschodnio–Polskiego, które przybrało nazwę Zjednoczenia Wschodniego. Jego przewodniczący A. Luedtke powołany został (...) na stanowisko przewodniczącego Zjednoczenia Śląsko–Galicyjskiego i przeniesiony do Bielska. Przewodniczącym Zjednoczenia Wschodniego z siedzibą w Łucku został K. Bartel, sekretarzem ogólnym i oddziałowym – S. Demczuk”.
IV Zjazd Delegatów Diecezji Wschodniej odbył się w Pożarkach w dniach 21–24 maja 1931 roku. Przybyło około 350 wyznawców i delegatów. Gośćmi Zjazdu byli: L. H. Christian – przewodniczący Wydziału Północno–Europejskiego Kościoła w Anglii, pastorzy L. F. Oswald, T. Will i K. Saknit z Zarządu Centralnego Kościoła z siedzibą w Bydgoszczy.
Sprawozdanie roczne wykazało, że mimo prześladowań i różnego rodzaju trudności praca przebiegała dobrze. Utworzono 3 nowe grupy: Demidówka, Grodno i Kniaże oraz oficjalnie na Zjeździe przyjęto osiem zborów byłego Północnego Pola Misyjnego.
Dokonano wyboru nowych władz na kolejną roczną kadencję:
- przewodniczący – K. Bartel
- sekretarz – C. A. Demczuk
- skarbnik – s. E. Wasidłow
- kierownik kolportażu – A. Schilberg
- Rada diecezjalna: K. Bartel, C. A. Demczuk, A. Schilberg, M. Dołgun, K. Kołbacz i J. Zawadzki.
Uwierzytelnienie otrzymali:
- duchowni starsi – K. Bartel, C. A. Demczuk, A. Schilberg, M. Dołgun
- duchowni młodsi – E. Krygier, G. Gawrylowicz, P. Poleszczuk, K. Mokijewicz, M. Waszczuk, P. Batyjewicz, E. Wasidłow.
Podczas Zjazdu ordynowano na urząd starszego duchownego pastora Antoniego Niewiadomskiego.
Zaraz po zakończeniu Zjazdu, w dniach 25–27 maja 1931 roku w Łucku odbyło się szkolenie duchownych i ewangelistów z Diecezji Wschodniej i Południowego Pola Misyjnego.
5. PIĄTA KADENCJA (MAJ 1931 – LUTY 1932)
Sprawozdanie za III kwartał 1931 roku wymienia w Diecezji Wschodniej 48 zborów i grup podając jednocześnie ilość wyznawców: Aleksandrówka (13), Boguszówka (7), Briszcze (9), Białystok (6), Czechowszczyzna (11), Demidówka (30), Fiedory (15), Gruda (12), Gruszwica (16), Grodno (16), Horodziec (27), Iwanki (12), Horodno (14), Jamno (20), Knubowa (17), Kłodno (10), Kowel (21), Kniaże (17), Koniuchy (15), Krasna Wieś (31), Lubicze (14), Łuck (18), Myszów (15), Młynów (14), Morozowice (11), Niemir (26), Nowy Dwór (8), Owsiemirów (13), Ozierany (9), Ostrów (6), Perespa (12), Podwysoka (12), Pożarki (41), Pińsk (5), Różyszcze (12), Rakowy Las (9), Równe (13), Serniczki (12), Sadów (18), Świniuchy (59), Sylonowice (22), Słonim (3), Soce (9), Werba (13), Włodzimierz (19), Zajęczyce (19), Żółkin (14), diaspora (42), razem 787 wyznawców.
29 października 1931 roku w Pożarkach odbył się diecezjalny kurs kolporterów, który prowadził pastor A. Schilberg. Podobny kurs odbył się w dniach 5–10 listopada 1931 w Krasnej Wsi.
Z końcem roku 1931 ponownie oddzielono od Zjednoczenia Wschodniego następujące zbory: Białystok, Grodno, Iwanki, Koniuchy, Krasną Wieś, Stonim i Soce, tworząc z nich Północne Pole Misyjne.
Na początku roku 1932 Diecezja Wschodnia posiadała 43 zbory i 899 wyznawców. Najwięcej było w Świniuchach i Pożarkach, W pierwszym z nich 75, a w drugim 66.
Piąta kadencja zakończyła się wyjątkowo wcześnie. Było to spowodowane zwołaniem na 17 lutego (trwał do 20 lutego) 1932 roku Ogólnopolskiego Zjazdu Kościoła, na którym dokonano istotnych zmian: m.in. związane to było z tym, że Kościół przeżywał poważne problemy z odstępczym ruchem Alfreda Kubego. Wybrano nowego przewodniczącego Kościoła w osobie T. T. Babienki. Zreorganizowano również diecezje. W miejsce czterech i dwóch pól misyjnych, utworzono trzy o zmienionym zasięgu terytorialnym i nowej nomenklaturze, m.in. Zjednoczenie Wschodnie z siedzibą w Łucku, ul. Kordeckiego 5, na czele, którego postawiono ponownie pastora K. Bartla. Obejmowało ono terytorium składającego się z następujących województw: wileńskie, białostockie, brzeskie i nowogrodzkie.
V Zjazd Zjednoczenia Wschodniego odbył się w Pożarkach wraz ze zjazdami w innych diecezjach w dniach 25 maja do 13 czerwca, nie przynosząc zmian personalnych.
6. SZÓSTA KADENCJA (LUTY 1932 – CZERWIEC 1933)
W roku 1932 powstała w Wilnie grupa, pierwszy chrzest w tym mieście odbył się 21 maja. Zostało ochrzczonych 6 osób, a jedną przyjęto przez głosowanie. Na koniec II kwartału Diecezja Wschodnia posiadała 53 zbory oraz 1045 wyznawców, najwięcej w Świniuchach – 78 i w Pożarkach – 64.
12 sierpnia przewodniczący Diecezji pastor K. Bartel ochrzcił w Kowlu 6 osób. Była to potajemna uroczystość, ze względu na zakaz policji.
Na koniec kwartału III stan posiadania był następujący: 54 zbory oraz 1121 wyznawców ochrzczonych, najwięcej w Świniuchach – 83 osoby.
Od 14 do 19 października 1932 roku w Pożarkach odbył się kolejny kurs kolporterów, którzy prowadzili pastorzy J. Starhle i A. Schilberg.
Warto nadmienić, że w Zjednoczeniu Wschodnim, a m.in. w Cerkwiszczu. Ho–rodcach, Mydsku, Świniuchach, Sernikach i Siedliszczach odbyły się zebrania i uroczystości młodzieży.
We wsi Wólka na Wołyniu powstała nowa grupa adwentystyczna, którą założył duchowny Klemens Piątek. Po nim pracę ewangelizacyjną przejął tam pastor Jan Kulak. Podczas wykonywania swoich obowiązków został napadnięty i dotkliwie pobity przez uzbrojoną zgraję.
Na przełomie maja i czerwca roku 1933 odbywały się doroczne statutowe zjazdy w diecezjach. Również VI Zjazd Diecezji Wschodniej w Pożarkach. Wybrano nowe władze m.in. przewodniczącym został pastor Jan Kulak, a sekretarzem d/s kolportażu pastor Klemens Piątek.
7. SIÓDMA KADENCJA (CZERWIEC 1933 – CZERWIEC 1934)
W dniach 14–22 sierpnia 1933 roku w Pożarkach odbył się kurs kolporterów – ewangelistów. Ponownie przybył z Anglii pastor J. Strahle w towarzystwie pastora Schafera. Obecni byli Jan Kulak i Klemens Piątek.
VII Zjazd Delegatów Diecezji Wschodniej był podsumowaniem VII kadencji. Odbył się w Pożarkach w dniach 4–10 czerwca 1934 roku. Przybyli specjalnie zaproszeni goście z zagranicy. Z Rady Naczelnej ze Stanów Zjednoczonych obecny był pastor S. A. Welman oraz pastor W. T. Barlett z Anglii. Obecni byli przedstawiciele Zarządu Centralnego na czele z przewodniczącym Kościoła pastorem T. T. Babienko i pastorami W. Czemborem oraz A. Krukiem. Na Zjazd przybyło 81 delegatów z 50 zborów, którzy dokonali wyboru nowych władz na kolejny rok w następującym składzie:
- przewodniczący – Jan Kulak
- sekretarz i skarbnik – Enoch Krygier
- sekretarz oddziałowy – Aleksy Wiesiołow
- Rada diecezjalna: J. Kulak, E. Krygier, A. Wiesiołow, M. Dołgun, A. Niewiadomski, J. Woroniuch, E. Foss, S. Kurjan, A. Kolbacz
- Komisja Rewizyjna: F. Jaromczuk, M. Zawadzki
Uwierzytelnienie otrzymali:
- duchowni młodsi – K. Piątek, E. Krygier, C. Mokiejewicz, F. Adam, A. Wiesiołow
- starsi duchowni – J. Kulak, M. Dołgun, A. Niewiadomski.
Na Zjeździe podjęto 10 uchwał. Na nabożeństwie dziękczynnym obecnych było ok. 700 wyznawców.
8. ÓSMA KADENCJA (CZERWIEC 1934 – MAJ 1935)
W dniach 23–26 maja 1935 roku odbył się VIII Zjazd Delegatów w Pożarkach. Był on podsumowaniem VIII kadencji. Na Zjazd przybyto 89 delegatów z 40 zborów. Gośćmi byli pastorzy Barlett z Wydziału Północno–Europejskiego w Anglii oraz pastor Eglit z tzw. Unii Bałtyckiej a także kierownictwo Kościoła krajowego z T. T. Babienko i W. Czemborem na czele. Oto wyniki wyborów:
- przewodniczący – Jan Kulak
- sekretarz i skarbnik – Enoch Krygier
- sekretarz oddziałowy – Aleksy Wiesiołow
Uwierzytelnienie otrzymali:
- duchowni starsi – J. Kulak, St. Kapusta, M. Dołgun, A. Niewiadomski,
- duchowni młodsi – J. Rosiecki, E. Krygier, K. Mokijewicz, A. Wiesiołow, F. Adam.
9. DZIEWIĄTA KADENCJA (MAJ 1935 – WRZESIEŃ 1936)
18 listopada 1935 rozpoczął się w Pożarkach kolejny kurs kolporterski Zjednoczenia Wschodniego. Wzięło w nim udział 18 osób. 26 listopada, po zakończeniu kursu, wszyscy kolporterzy wyruszyli do pracy ewangelizacyjnej.
IX Zjazd Delegatów odbył się dopiero we wrześniu (17–20) 1936, tradycyjnie w Pożarkach. Przybyło nań 625 osób, w tym goście z zagranicy. Z Rady Naczelnej (USA) przybył pastor Meda McGuire oraz T. T. Babienko, W. Czembor i M. Wasidłow z Zarządu Centralnego.
Na Zjeździe zapadły istotne decyzje. Siedzibę Zarządu Diecezji przeniesiono do Kowla, a na przewodniczącego wybrano pastora Józefa Zielińskiego. Sekretarzem został pastor Jerzy Lipski, sekretarzem oddziałowym pastor Aleksy Wiesiołow. Wybrano również Radę Diecezjalną w składzie: J. Zieliński, A. Wiesiołow, M. Dołgun, J. Rosiecki, A. Pyc, D. Fiszczuk, A. Libelt oraz Komisję Rewizyjną: K. Dembinow i J. Woroniuk. Uwierzytelnienie otrzymali: duchowni starsi – J. Zieliński, A. Niewiadomski, M. Dołgun, St. Kapusta, J. Rosiecki, duchowni młodsi – A. Wiesiołow, C. Mokijewicz, H. Hajdyk i J. Lipski.
10. DZIESIĄTA KADENCJA (WRZESIEŃ 1936 – MAJ 1937)
X jubileuszowy Zjazd Delegatów odbył się w Pożarkach w dniach 20–23 maja 1937 roku pod hasłem: „Wiedzcie, że blisko jest przyjście Pańskie”. W rozbudowanym kościele zebrali się delegaci ze wszystkich zborów diecezji. Do braterstwa zborów przyjęto uroczyście zbór w Maniewicach. Zjazd gościł pastora W. Reda ze Stanów Zjednoczonych. Ponadto obecni byli: T. T. Babienko, wówczas już przedstawiciel Wydziału Północno–Europejskiego w Anglii oraz W. Czembor – przewodniczący Kościoła Adwentystów w Polsce a także M. Wasidłow, J. Gomola, J. Schwital, A. Kruk, St. Kwieciński, którzy reprezentowali Zarząd Centralny Kościoła, szkołę teologiczną oraz wydawnictwo.
Sprawozdano, że liczba wyznawców na dzień l stycznia wynosiła 1156. W ciągu roku ochrzczono 101 osób. 65 delegatów reprezentujących 34 zbory (nie dotarli przedstawiciele Polesia z powodu trudności z wynajęciem statku) wybrano nowe władze Diecezji w następującym składzie:
- przewodniczący – Józef Zieliński
- sekretarz i skarbnik – Jerzy Lipski
- sekretarz oddziałowy – Jan Borody
- kierownik kolportażu – Aleksy Wiesiołow
- Rada diecezjalna: J. Zieliński, M. Dołgun, J. Rosiecki, J. Lipski, D. Fiszczuk, A. Libelt, J. Tatara
- Komisja Rewizyjna:, A. Pyc i J. Woroniuk
Uwierzytelnienie otrzymali:
- duchowni starsi – J. Zieliński, M. Dołgun, A. Niewiadomski, J. Rosiecki
- duchowni młodsi – A. Wiesiołow, J. Lipski, E. Hajdyk, B. Makarczuk
11. JEDENASTA KADENCJA (MAJ 1937 – CZERWIEC 1938)
W dniach 17–19 września 1937 roku w Fiedorach na Polesiu odbyło się nabożeństwo okręgowe, na które przybyło ponad 300 osób. Do zgromadzonych przemawiali: pastor W. Czembor – przewodniczący Kościoła w Polsce, pastor A. Kruk – sekretarz oddziałowy, pastor J. Zieliński – przewodniczący Diecezji Wschodniej oraz M. Dołgun – pastor okręgowy zborów poleskich.
Zbór w Siedliszczach przeżywał również miłe chwile. W dniach 5–7 listopada 1937 roku odbyło się tam nabożeństwo okręgowe na, którym przemawiali: J. Zieliński, A. Kruk, J. Rosiecki, J. Borody.
4 stycznia 1938 roku w wieku 30 lat zmarł kierownik kolportażu w Diecezji Wschodniej inż. Aleksy Borys Wiesiołow.
XI Zjazd podsumował kadencję. Odbył się w dniach 9–12 czerwca 1938 roku w Pożarkach pod hasłem: „Poświęćcie swe ręce dziś Panu”. Z Anglii przybyli pastorzy: G. E. Nord i W. T. Barlett a z Zarządu Centralnego: W. Czembor, A. Kruk, A. Wasidłow. Przybyło 103 delegatów z 44 zborów, ze sprawozdania wynika, że pozyskano 155 nowych wyznawców. Stan członków Kościoła w dniu 31 grudnia wynosił 1293 osoby. Zorganizowano nowy zbór w Kołonnie. A oto skład Zarządu Diecezji, jaki wybrano na Zjeździe:
- przewodniczący – Józef Zieliński
- sekretarz i skarbnik – Jerzy Lipski
- sekretarz oddziałowy – Jan Borody
- kierownik kolportażu – Emanuel Hajdyk
- Rada diecezjalna–: J. Zieliński, J. Rosiecki, J. Lipski, J. Borody, A. Libelt, J. Tatara, D. Fiszczuk
- Komisja Rewizyjna: W. Kolęda i A. Pawlak
Uwierzytelnienie otrzymali:
- duchowni starsi – J. Zieliński, M. Wasidłow, J. Rosiecki
- duchowni młodsi – C. Mokijewicz, J. Borody, J. Lipski, E. Hajdyk, P. Wasiuk, B. Makarczuk, A. Naumczuk, W. Wasyniuk
Uchwalono podczas Zjazdu, że kadencje trwać będą dwa lata, czyli następny Zjazd Delegatów powinien się odbyć w czerwcu 1940 roku.
12. DWUNASTA (NIEPEŁNA) KADENCJA (CZERWIEC 1938 – DO WYBUCHU WOJNY)
9 września 1938 roku dokonano poświęcenia nowej kaplicy w Siedliszczu. Na uroczystość tę przybyli m. in. J. Zieliński, W. Czembor, J. Borody oraz przebywający przejazdem w Polsce T. T. Babienko z Wydziału Północno–Europejskiego z Anglii.
Kilka dni wcześniej, 2–4 września w Fiedorach na Polesiu odbyło się nabożeństwo okręgowe.
10 marca 1939 roku odbył się w Fiedorach kolejny Zjazd okręgowy, na który przybył pastor Nord z Anglii w towarzystwie J. Borodego. Po drodze odwiedzili zbory w Silanowicy, Owsiemirowie, Chtence i Dubnie. W Silanowicy odbył się Zjazd okręgowy w dniach 17–19 marca, na którym był obecny pastor J. Zieliński.
W czerwcu 1939 roku uroczyście obchodzono 25–lecie pracy kaznodziejskiej Augusta Luedtkiego, pierwszego przewodniczącego Diecezji Wschodniej. Organ Kościoła Adwentystów Sługa Zboru wydrukował z tej okazji wspomnienia Augusta Luedtkiego i jego żony Luizy.
W dniach 29 czerwca – 2 lipca 1939 roku w Pożarkach odbył się Zjazd Zjednoczenia Wschodniego mający charakter wyłącznie ewangelizacyjno–duszpasterski, a nie sprawozdawczo–wyborczy.
Zaplanowany na czerwiec 1940 roku Zjazd Delegatów nie doszedł do skutku, Diecezja Wschodnia podzieliła straszny los całego narodu. Nastał długi czas okupacyjnej nocy.
III. CZAS II WOJNY ŚWIATOWEJ (1939–1945)
l września 1939 roku hitlerowskie Niemcy weszły na teren Polski. W tym samym czasie Wileńszczyzna, Polesie, Wołyń i Wschodnia Małopolska zostały wcielone do Związku Radzieckiego. Praktycznie prawie cały teren Diecezji Wschodniej znalazł się w ZSRR. W związku z tym prawie wszyscy duchowni oraz większość wyznawców pochodzenia polskiego i niemieckiego opuściła te tereny udając się do centralnej i południowej Polski. Inni zostali wysiedleni po wojnie. Zbory Diecezji Wschodniej, w których byli wyznawcy mówiący językami: rosyjskim, białoruskim i ukraińskim zostały włączone do administracji kościelnej w ZSRR. Praktycznie, więc Diecezja Wschodnia przestała istnieć. Jednym z nielicznych duchownych, którzy zostali na wschodzie był pastor Józef Rosiecki.
Tymczasem w kraju pod okupacją niemiecką publiczne życie adwentystów toczyło się wyłącznie w tzw. Generalnym Gubernatorstwie, gdzie urzędował jako przewodniczący Kościoła Wilhelm Czembor (wybrany na ten urząd w 1936r.), któremu pomagali m.in. duchowni pracujący poprzednio na terenie Diecezji Wschodniej: Jan Kulak, Klemens Piątek, Marian Kot, Jerzy Lipski i inni. Działalność duszpasterską prowadzili na podstawie uzyskanych legitymacji służbowych. Nie było natomiast mowy o publicznej pracy ewangelizacyjnej.
Na początku lipca 1944 roku, na krótko przed wybuchem powstania warszawskiego, w stolicy zebrała się Rada Kościoła, na posiedzenie, której został wezwany przybyły ze Związku Radzieckiego pastor Rosiecki. Ustępujący ze stanowiska przewodniczącego Kościoła Wilhelm Czembor wskazał Józefa Rosieckiego, jako swego następcę, co Rada aprobowała.
Tymczasem w sierpniu 1944 roku w wyzwolonym Lublinie miejscowy zbór nie mając wiadomości z Warszawy powołał „Zarząd Kościoła w Polsce Ludowej”, z przewodniczącym Stanisławem Kapustą na czele, który uzyskał uznanie Tymczasowych Władz Państwowych i zezwolenie na wykonanie pieczątki o treści: „Unia Zborów Dnia Siódmego z siedzibą w Lublinie”.
W styczniu 1945 w Krakowie zawiązał się inny Zarząd Centralny Kościoła z przewodniczącym Janem Kulakiem. Trudności komunikacyjne sprawiły, że wymienione zarządy nic o sobie nie wiedziały. Łączność pomiędzy nimi nawiązał dopiero pastor Marian Kot, który ze specjalną misją najpierw z polecenia Rady Zboru w Radomiu, a później Zarządu Centralnego Kościoła w Lublinie, odwiedzał zbory.
Końcem marca 1945 zwołano do Radomia zebranie duchownych i członków wymienionych zarządów, w celu wyłonienia jednego kompetentnego Zarządu Centralnego Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego w Polsce. Uzgodniono tam, że przewodniczącym do czasu ogólnopolskiego Zjazdu Delegatów będzie pastor Jan Kulak, sekretarzem pastor Józef Rosiecki.
IV. OKRES WARSZAWSKO–RADOMSKI (1945–1960)
1. PIERWSZA KADENCJA (1945 – WRZESIEŃ 1946)
Zaraz po wojnie, w roku 1945 rozpoczęła się odbudowa kraju ze zniszczeń wojennych. Adwentyści zaczęli również odbudowę swego Kościoła. Ponownie podzielono administracyjnie terytorium kraju (już w nowych granicach) na 3 zjednoczenia, czyli diecezje. Zachodnie Zjednoczenie miało swoją siedzibę w Bydgoszczy, Południowe w Bielsku, natomiast Wschodnie w Warszawie. Zarząd Centralny miał swoje siedzibę w Krakowie.
Diecezja Wschodnia obejmowała swoim zasięgiem zbory i grupy znajdujące się na terenie województw: warszawskiego, lubelskiego, białostockiego, łódzkiego i mazurskiego.
Ogromny wysiłek w organizację diecezji włożył pastor Marian Kot. W dniach 25–27 czerwca 1945 roku na konferencji duchownych Marian Kot został ordynowany do pracy kaznodziejskiej.
l i 2 września 1945 w Warszawie odbył się Zjazd Okręgowy, równoznaczny ze Zjazdem Delegatów Diecezji, na którym dokonano wyboru przewodniczącego Diecezji Wschodniej. Został nim pastor Józef Rosiecki.
Kolejne zjazdy okręgowe odbywały się w Białymstoku (8 i 9 września) i w Łodzi (13 i 14 października). Zbór w Łodzi został na nowo zorganizowany przez Mariana Kota.
27 i 28 października odbył się zjazd okręgowy w Radomiu, na którym m.in. zebrano 5 400 złotych na pomoc dla biednych.
l grudnia oddano do użytku po remoncie kaplicę zboru w Piotrkowie Trybunalskim. Z tej okazji na poszerzone nabożeństwo przybyli współwyznawcy z okręgu łódzkiego.
Ważnym wydarzeniem w życiu Kościoła Adwentystów Dnia Siódmego w Polsce był dekret rządu Rzeczypospolitej Polskiej o uznaniu prawnym Kościoła z dnia 23 marca 1946 roku. Oto jego treść:
Do Rady Unii Zborów Adwentystów
Dnia Siódmego w Polsce
Warszawa
Aleje Jerozolimskie 93/37
Ministerstwo Administracji Publicznej uznaje na zasadzie art. 116 konstytucji z 17 marca 1921 r. Unię Zborów Adwentystów Dnia Siódmego za publiczno–prawny związek religijny.
Stosunek Państwa do Unii Zborów Adwentystów Dnia Siódmego zostanie określony w drodze osobnej ustawy.
Równocześnie Ministerstwo Administracji Publicznej przyjmuje do zatwierdzającej wiadomości skład Rady Unijnej w osobach: Przewodniczący – Jan Kulak, Sekretarz – Józef Rosiecki.
Członkowie Rady: F. Stekla, M. Kot, J. Skrzypaczek, W. Siemienowicz, J. Górski.
Minister /–/ Dr Władysław Kiernik
W kwietniu i marcu odbyły się specjalne spotkania młodzieżowe w Radomiu, Piotrkowie i Łodzi.
Na początku września 1946 roku odbył się w Warszawie II po wojnie Zjazd Delegatów Diecezji Wschodniej. Przewodniczącym wybrano pastora Włodzimierza Siemienowicza.
2. DRUGA KADENCJA (WRZESIEŃ 1946 – WRZESIEŃ 1947)
Uchwałą Rady Kościoła z dnia 30 września 1946 województwo kieleckie zostało wcielone do Diecezji Wschodniej, a mazurskie przekazane do Diecezji Zachodniej.
W dniach 13–15 czerwca 1947 roku odbyło się uroczyste poświęcenie nowej kaplicy w Radomiu, przy ul. R. Traugutta 34. Obecny był pastor R. Andersen z Danii, J. Kulak – przewodniczący Kościoła w Polsce i inni.
III Zjazd Delegatów Diecezji Wschodniej miał miejsce w Warszawie w dniach 3–7 września 1947. Przybyło nań 61 delegatów z 24 zborów i grup. Z Wydziału Północno–Europejskiego byli obecni pastorzy A. Varmer i R. Andersen oraz z Kościoła krajowego J. Kulak, J. Skrzypaczek i M. Kot. Nowym przewodniczącym został Aleksander Kruk. W skład Rady Diecezji weszli: A. Kruk, G. Baron. St. Kapusta, J. Woźniak, E. Szworak. Komisja Rewizyjna: St. Buzek i J. Górski.
W tym czasie było tylko trzech ordynowanych duchownych: W. Siemienowicz, A. Kruk i G. Baron. Dwaj ostatni zostali ordynowani na III Zjeździe.
3. TRZECIA KADENCJA (WRZESIEŃ 1927 – SIERPIEŃ 1948)
Bardzo ważnym wydarzeniem w roku 1947 było poświęcenie nowej kaplicy w Białymstoku, przy ul. Jurowieckiej 24. Nastąpiło to w dniach 14–16 listopada podczas nabożeństwa okręgowego. Na uroczystość przybyli m.in. J. Kulak, A. Kruk i M. Kot.
IV Zjazd Delegatów Diecezji Wschodniej miał miejsce w Warszawie w dniach 12–15 sierpnia 1948 roku. Zjazd zaszczycili swoją obecnością: pastor Rye Anderson z Wydziału Północno–Europejskiego oraz z Zarządu Centralnego: J. Kulak, J. Skrzypaczek, W. Siemienowicz i A. Maszczak. Był również przewodniczący pozostałych diecezji, F. Stekla i M. Kot. Odbyły się 3 sesje administracyjne oraz nabożeństwo dziękczynne, przy licznym udziale delegatów i wyznawców. Wybrano Zarząd i Radę Diecezji na nową kadencję 1948–50, w następującym składzie:
- przewodniczący – Aleksander Kruk
- skarbnik – Zofia Tatarówna
- Rada: A. Kruk, St. Kapusta, J. Górski i F. Marczewski
- Komisja Rewizyjna: J. Woźniak i St. Buczek
Uwierzytelnienie otrzymali:
- duchowni starsi – A. Kruk i G. Baron
- duchowni młodsi – E. Szworak, L. Gajzler i A. Smyk
- kolporterzy – A. Kawulski, P. Rosiek, O. Kochnowicz, L. Antosiewicz, M. Tarczyńska, J. Wdzięczkowska
Podjęto uchwały: a) o Szkole Sobotniej, b) o młodzieży, c) o kolportażu, d) o dziele wychowania. Wszystkie zostały przyjęte jednogłośnie.
4. CZWARTA KADENCJA (SIERPIEŃ 1948 – 1950)
Na wiosnę roku 1949 odbyło się szereg nabożeństw okręgowych m.in. w Lodzi i Lublinie (5 i 6 marca). Zbór w Łodzi każdego miesiąca rozpowszechniał po ok. 6 000 czasopism, książek i ulotek. Ewangelizację prowadził pastor A. Smyk. Natomiast na zebraniu okręgowym w Lublinie m.in. F. Stekla. W. Siemienowicz. M. Kot, St. Kapusta i E. Bujak. Dobrą pracę wykonywano również w Warszawie pod kierownictwem pastora Mariana Kota. W maju ochrzcił on 19 osób. Chrzty odbywały się również przez cały rok w innych zborach, m.in. 24 września 1949 w Białymstoku, gdzie zanurzono 6 osób. Na chrzcie obecny był przewodniczący Diecezji Wschodniej Aleksander Kruk. W Piotrkowie odbyło się specjalne spotkanie młodzieży, a 25 grudnia w Radomiu młodzież również spotkała się na uroczystości pt: „Chwała na wysokościach Panu”.
Na wiosnę roku 1950 odbyły się kolejne poszerzone zebrania młodzieży: w Tomaszowie Mazowieckim (28.05) i Piotrkowie Trybunalskim (10.04).
5. SPÓR KOMPETENCYJNY (1950 – 1957)
Niestety, zaplanowany na rok 1950 Zjazd nie doszedł do skutku, bowiem w latach 1950–57 niepokoiły Kościół różne przesilenia wewnętrzne. Rozgorzał tzw. spór kompetencyjny, którego powodem była samozwańcza działalność Jana Kulaka i jego grupy w celu przejęcia władzy w Kościele. Skupił on wokół siebie ok. 20% wyznawców, którzy postanowili obalić legalny Zarząd Centralny z Franciszkiem Steklą na czele. Dokonali tego przy wydatnej pomocy Urzędu Bezpieczeństwa. To sprawiło, że 80% wyznawców opuściło Domy Modlitwy (kaplice) tworząc Kościół „na puszczy”.
W latach 1950–54 przewodniczącym Diecezji był nadal wybrany w roku 1948 Aleksander Kruk. W tym okresie przebywał w Radomiu, stąd tam też było i biuro Zarządu.
W roku 1953 powołano w Kościele tzw. Zarząd Tymczasowy, który miał doprowadzić do pojednania, ale misja ta nie w pełni się powiodła. Doszło, co prawda 8–10 października 1954 roku do Zjazdu Kościoła, ale wzięła w nim udział jedynie grupa Jana Kulaka. Przewodniczącym Kościoła i jednocześnie przewodniczącym Diecezji Wschodniej został pastor Marian Kot.
Dopiero, gdy 28 marca 1957 roku przybyli do Polski przedstawiciele Północno–Europejskiego Wydziału Kościoła A. F. Tarr – przewodniczący i A. G. Lindsay –skarbnik oraz A. Varmer – przewodniczący Unii Duńsko–Norweskiej, doszło do pojednania.
6. ZAKOŃCZENIE SPORU
W dniach 23–25 sierpnia 1957 roku odbył się Zjazd całego Kościoła, na którym wybrano nowe władze z przewodniczącym pastorem Józefem Zielińskim na czele. Przewodniczącym Diecezji Wschodniej pozostawał nadal pastor Marian Kot.